Ang negosyo sa likod ng bakahan: gastos, presyo at kita

Negosyo ang pagpapataba ng baka, at gaya ng kahit anong negosyo, nasa kuwenta ang panalo o talo. Ang magandang balita, simple lang ang math. Kapag naintindihan mo kung paano pinepresyuhan ang baka at saan napupunta ang pera mo, malalaman mo kung may saysay ang isang bilihan bago mo pa iabot ang puhunan mo.

Paano pinepresyuhan ang baka

May tatlong karaniwang paraan ng bilihan ng baka dito sa atin.

Per kilo liveweight

Tinitimbang ang baka nang buhay, at may presyo kada kilo. Ito ang pinakapatas at pinakamalinaw sa magkabilang panig, dahil kita ng lahat ang timbangan. Iniuulat ng Philippine Statistics Authority (PSA) ang farmgate price ng bakang pangkatay kada kilo liveweight sa kanilang quarterly na Cattle Situation Report. Silipin ito para magkaroon ka ng ideya sa galaw ng presyo sa rehiyon mo.

Per ulo (tantiyahan)

Iisang presyo ang pinagkakasunduan para sa buong baka, kadalasan ay tinatantiya lang ng mata ang timbang. Mabilis, pero kung sino ang mas magaling manantiya, siya ang panalo. Kung per ulo ka bibili o magbebenta, timbangin ang baka o kahit gumamit ng weight tape para alam mo kung magkano talaga ang binabayaran mo kada kilo.

Per kilo carcass (dressed weight)

May mga buyer, lalo na ang mga katayan at negosyante ng karne, na nagbabayad batay sa timbang ng carcass: ang katawan pagkatapos katayin, tanggal na ang ulo, balat, paa at lamang-loob. Mas mataas ang presyo kada kilo kaysa liveweight, kasi karne at buto na lang ang binabayaran mo.

Dressing percentage: ang tulay ng liveweight at carcass

Ang dressing percentage ang nagsasabi kung gaano kalaking bahagi ng buhay na baka ang nagiging carcass:

Dressing % = (Timbang ng carcass ÷ Liveweight) × 100

Halimbawa, ang bakang 340 kilo na nagbigay ng 170 kilong carcass ay may dressing percentage na 50%.

Gaano ito kataas kadalasan?

Sa pambansang estadistika ng supply ng karne, gumagamit ang PSA at ang Technical Working Group on Livestock and Poultry Statistics ng carcass conversion rate na 50% para sa baka at kalabaw.
Sa mga bakang pinakain ng butil sa feedlot sa Amerika, sabi ng University of Nebraska, mga 60 hanggang 64% ng liveweight ang carcass.
Ang bakang halos damo, dayami o silage ang kinakain ay kadalasang mas mababa ang dressing percentage kaysa sa pinakain ng butil. Nag-iiba rin ito depende sa taba, breed, kasarian, laman ng tiyan at layo ng biniyahe.

Bakit mahalaga ito: kung carcass price ang alok ng buyer, i-convert mo muna sa liveweight bago ihambing sa ibang alok. Ang mataas na carcass price sa bakang mababa ang dressing ay puwedeng mas maliit pa kaysa sa patas na liveweight price.

Saan napupunta ang pera mo: mga pangunahing gastos

Gastos	Kasama rito
Feeder na baka	Presyo ng batang baka na papatabain, kadalasan ito ang pinakamalaking gastos
Pakain	Damo, concentrate, supplement, asin, mineral, molasses
Labor	Oras mo o ng bayad na tagapag-alaga sa pagpapakain, paglilinis, pagbabantay
Kalusugan	Vaccine, deworming, bayad sa beterinaryo, pangontra garapata, gamot
Biyahe	Paghakot ng feeder papasok at ng patabang baka palabas
Permit at papeles	Veterinary Health Certificate, shipping permit, iba pang bayarin sa LGU
Kulungan at gamit	Kulungan, bubong, pakainan at inuman, timbangan o weight tape (hinahati sa ilang batch)
Interes at insurance	Gastos sa inutang na pera, premium ng livestock insurance

Ayon sa gabay ng Department of Agriculture, puwedeng mapababa ang gastos sa pakain gamit ang mga by-product ng bukid tulad ng dayami, tangkay ng mais, talbos ng tubo, copra meal at darak. Sabi rin nila, kadalasang mas mura ang feeder sa tag-araw (Enero hanggang Abril).

Simpleng halimbawa ng pagkuwenta

Ang mga numero sa ibaba ay HALIMBAWA LANG. Bilog na numero ito para ipakita ang formula. Hindi ito ang kasalukuyang presyo. Ilagay mo ang presyo sa lugar ninyo bago ka magdesisyon.

Sabi ng DA, kadalasang pinapataba ang feeder nang 120 hanggang 180 araw, hanggang umabot ng mga 275 hanggang 325 kilo. Isang baka sa loob ng 150 araw ang gamit natin sa halimbawa.

Hakbang 1 – Benta

Bumili ng feeder na 250 kilo
Halimbawang dagdag-timbang: 0.6 kilo kada araw × 150 araw = 90 kilo
Timbang pagbenta: 250 + 90 = 340 kilo
Halimbawang presyo pagbenta: ₱200 kada kilo liveweight
Benta: 340 × ₱200 = ₱68,000

Hakbang 2 – Gastos

Halimbawang gastos	Halaga
Feeder: 250 kilo × ₱200/kilo	₱50,000
Pakain: ₱60/araw × 150 araw	₱9,000
Labor (hati kada ulo)	₱3,000
Beterinaryo, vaccine, deworming	₱1,000
Biyahe at permit	₱1,500
Maintenance ng kulungan, interes, iba pa	₱1,000
Kabuuang gastos	₱65,500

Hakbang 3 – Kita

Kita = Benta − Kabuuang gastos = ₱68,000 − ₱65,500 = ₱2,500 kada ulo

Hakbang 4 – Break-even na presyo

Break-even na presyo = Kabuuang gastos ÷ Timbang pagbenta = ₱65,500 ÷ 340 kilo ≈ ₱193 kada kilo

Ito ang pinakamahalagang numero. Kapag bumaba sa mga ₱193 kada kilo ang bentahan, lugi na ang bakang ito sa halimbawa. Kahit ₱10 lang kada kilo ang ibaba ng presyo pagbenta (₱190 × 340 = ₱64,600), ang ₱2,500 na kita ay nagiging ₱900 na lugi.

Ang aral: puwedeng manipis ang tubo kada ulo, ang dagdag-timbang at ang pagitan ng presyo ng bili at benta ang nagdadala ng kita, at malaking bagay ang pagtitipid sa pakain.

Mga pangunahing panganib

Pagkamatay ng baka. Isang patay na baka, puwedeng burahin ang kita ng ilang iba pa. Ang maayos na pag-aalaga sa kalusugan (basahin ang gabay namin sa kalusugan) ang una mong proteksyon.
Paggalaw ng presyo. Puwedeng mas mababa ang presyo pagbenta kaysa noong bumili ka. Bantayan ang ulat ng PSA at ang mga oksyunan sa inyo, at alamin ang break-even price mo.
Mabagal na paglaki. Kulang sa pakain, may bulate, o stressed ang baka, mas kaunting kilo ang maibebenta sa parehong gastos.
Nakawan. Mahal ang baka at madaling ibiyahe. Siguraduhing ligtas ang kulungan, magbantay sa gabi, lagyan ng ear tag o ibang tanda, at ayusin ang mga papeles.
Paglaganap ng sakit at paghihigpit sa pagbiyahe, na puwedeng pumigil sa pagbili o pagbenta mo nang ilang panahon.

Malaking tulong ang insurance. May mortality insurance ang Philippine Crop Insurance Corporation (PCIC) para sa baka at kalabaw, para sa maliliit at commercial na nag-aalaga. Magtanong sa PCIC o sa agriculture office ninyo tungkol sa kasalukuyang terms at kung ano ang sakop.

Magtala: ito ang alaala ng negosyo mo

Kung walang tala, nanghuhula ka lang. Sa bawat baka, isulat ang:

Petsa ng bili, kanino binili, timbang at presyo
Timbang habang pinapataba (kung kaya mong timbangin)
Lahat ng biniling pakain at halaga nito
Bawat vaccine, deworming at gamutan, kasama ang petsa at gastos
Gastos sa labor, biyahe at permit
Petsa ng benta, kanino, timbang, presyo at kabuuang natanggap

Puwede na ang simpleng notebook. Pagkatapos ng isa o dalawang batch, ang mga tala mo na ang magsasabi ng tunay mong gastos kada kilong nadagdag, at mas mahalaga iyon kaysa sa kahit anong halimbawa sa isang artikulo.

Saan puwedeng humiram ng puhunan

Kung kailangan mo ng puhunan, heto ang ilang opsyon na konektado sa gobyerno na puwede mong itanong. Nagbabago ang terms, kaya laging kumpirmahin nang direkta.

ACPC Agri-Negosyo Loan Program (ANYO). Nagpapautang ang Agricultural Credit Policy Council sa pamamagitan ng mga partner lender tulad ng kooperatiba, cooperative bank at rural bank. Ang maliit na magsasakang rehistrado sa RSBSA (Registry System for Basic Sectors in Agriculture) ay puwedeng humiram ng hanggang ₱300,000; mas malaki ang puwede sa maliliit na negosyo at samahan ng magsasaka. Ayon sa ACPC, 2% ang interes dagdag ang service fee, at ang bayaran ay batay sa cash flow ng proyekto, hanggang 5 taon. Sa acpcaccess.ph nagsisimula ang aplikasyon.
Pautang ng DA–ACPC sa baka sa pamamagitan ng provincial veterinarian. Noong 2022, nag-anunsyo ang DA sa Ilocos Region ng pautang para sa out-of-school youth na pambili ng feeder na baka, may kasamang livestock insurance mula sa PCIC at kailangang dumaan sa training sa pag-aalaga ng baka. Itanong sa provincial veterinarian ninyo kung may ganitong programa sa lugar mo.
LANDBANK sa pamamagitan ng kooperatiba. Nagpapautang ang LANDBANK sa mga accredited na kooperatiba para sa produksyon ng pananim, hayop at pangisdaan, at iba pa. Ang pagsali sa maayos na kooperatiba ay puwedeng magbukas ng pintong ito.
Mga kooperatiba at rural bank sa inyo, na madalas ding partner lender ng mga programa ng gobyerno.

Unang hakbang sa halos lahat ng ito: magparehistro sa RSBSA sa city o municipal agriculture office ninyo.

Mga dapat tandaan

Alamin kung paano ka babayaran: per kilo liveweight, per ulo, o per kilo carcass. Gawing per kilo liveweight ang lahat para maihambing.
Dressing % = timbang ng carcass ÷ liveweight × 100. 50% ang gamit ng PSA para sa baka sa pambansang estadistika; puwedeng mas mataas sa bakang pinakain ng butil.
Kadalasan, ang feeder ang pinakamalaking gastos, sunod ang pakain. Malaking tipid ang by-product ng bukid.
Laging kuwentahin ang break-even na presyo bago bumili.
Protektahan ang sarili laban sa pagkamatay ng baka, paggalaw ng presyo at nakawan sa pamamagitan ng maayos na pag-aalaga, pagtatala at insurance.
May mapagkukunan ng puhunan sa ACPC, kooperatiba, rural bank at LANDBANK; magparehistro muna sa RSBSA.

Pangkalahatang impormasyon lamang ang gabay na ito. Nagbabago ang presyo, patakaran at programa, at iba-iba ang bawat farm. Kumonsulta sa inyong Municipal Agriculture Office o lisensyadong beterinaryo bago gumawa ng malaking desisyon.

Mga pinagkunan

Susunod na gabay →