Feeds at damo para sa baka sa Pilipinas

Sa feeds napupunta ang malaking bahagi ng gastos sa pag-aalaga ng baka, at dito rin pinakamalaki ang puwede mong matipid. Ang magandang balita: ginawa ang baka para mabuhay sa damo at tira-tirang pananim na hindi naman kinakain ng tao. Kung maayos ang plano, kayang pakainin nang mabuti ang baka gamit ang damong tanim sa sariling lupa, tira-tirang pananim sa paligid, at kaunting biniling feeds.

Tatalakayin dito ang mga pangunahing uri ng pakain, paano gamitin nang ligtas, at isang simpleng halimbawa ng rasyon sa isang araw.

Gaano karami kumain ang baka?

Bilang pantantiya, ayon sa materyal ng DA na binanggit ng Edge Davao, kumakain ang baka ng mga 3% ng timbang niya sa tuyong pakain bawat araw. Sa bakang 250 kilo, mga 7.5 kilong tuyong pakain iyan. Halos tubig ang sariwang damo, kaya ilang ulit na mas mabigat ang sariwang damong kailangan mong tabasin. Bantayan ang baka: kung laging ubos agad ang labangan at mukhang gutom pa, dagdagan; kung maraming natitira at nasasayang, bawasan.

Damo: ang pundasyon

Damo dapat ang karamihan ng kinakain. Mga karaniwang damo para sa cut-and-carry o pastulan dito sa atin:

Napier (Pennisetum purpureum): matangkad, maraming ani, bagay sa cut-and-carry. Ayon sa isang artikulo ng Philippine Carabao Center (PCC), karaniwang inaani ang ordinaryong napier sa mga 45 hanggang 55 araw ng pagtubo.
Pakchong 1 (“Super Napier”): improved na napier mula Thailand. Sa parehong artikulo ng PCC, sinabi ng isang eksperto mula Thailand na mas malaki ang ani nito at may mga 16 hanggang 18% crude protein, at naaani kada mga 45 hanggang 48 araw. Pahayag ito ng mga nag-develop; sa bakahan mo, nakadepende pa rin sa lupa, abono at ulan.
Guinea grass (Megathyrsus maximus): madahon at gustong-gusto ng baka, puwede sa pastulan o tabasan.

Mga tip:

Tabasin ang damo habang bata pa at madahon. Mahirap tunawin at kulang sa sustansya ang matanda at matigas na damo.
Tadtarin ang mahahabang damo para hindi masayang.
Magtanim nang sapat para hindi kapusin sa tag-araw.

Legume: dagdag na protina

Ang mga punong legume ay nagbibigay ng protinang madalas kulang sa damo. Dalawa sa pinakakaraniwan sa atin:

Ipil-ipil (Leucaena leucocephala)

Napakagandang pagkunan ng protina at siyang batayan ng tradisyonal na supak sa Batangas. Pero may mimosine ito, na puwedeng makalason kapag sobra at matagal ang pagpapakain. Ayon sa Feedipedia (isang feed database na suportado ng FAO), puwedeng makasama ang ipil-ipil sa baka kapag lumampas sa mga 30% ng kinakain nang matagal na panahon. May mga lugar na nasanay na ang baka sa mas mataas, pero para sa karamihan, mas ligtas na gawing dagdag lang ang ipil-ipil at hindi pangunahing pakain. Kapag may nalalagas na balahibo, naglalaway, o walang ganang kumain, tumawag sa beterinaryo.

Kakawate o madre de cacao (Gliricidia sepium)

Madalas itanim bilang buhay na bakod. Ayon sa Feedipedia, pinakamainam itong gamitin bilang dagdag na protina sa bakang kumakain ng damo, dayami o silage, hindi bilang tanging pakain. Sa mga pag-aaral doon, ginamit ito sa mga 15 hanggang 45% ng pakain depende sa sitwasyon, at walang iisang ligtas na limitasyon na ibinigay. Mga tip mula sa parehong source:

Puwedeng ayawan muna ito ng bakang hindi sanay; ipakilala nang dahan-dahan.
Lantain muna ang dahon nang mga isang araw para mas kainin.
Iwasan ang biglang pagbibigay ng maraming bata at malagong dahon.

Tira-tirang pananim: mura pero kulang sa sustansya

Dayami: sagana pagkatapos ng anihan pero mababa sa protina at mahirap tunawin. Mas maganda kung may kasamang sariwang damo, legume o supplement. May mga pag-aaral sa Pilipinas na nag-treat ng dayami gamit ang urea o nag-spray ng urea-molasses para gumanda ito, pero magpa-training muna bago gawin dahil delikado ang urea (basahin sa ibaba).
Corn stover: tangkay at dahon ng mais pagkatapos anihin. Gaya ng dayami, mababa ang kalidad kung ito lang. Sa isang trial sa Tarlac, ang bakang puro corn stover lang ay nadagdagan lang ng mga 85 hanggang 130 gramo kada araw.
Ulo o dahon ng tubo (cane tops): karaniwang gamit sa mga lugar ng tubuhan. Sa isang pag-aaral ng UPLB sa Negros Occidental, mga tatlong-kapat ng pakain ay roughage, karamihan ay cane tops na may sariwang ipil-ipil, at mga isang-kapat ay concentrate.
Talbos ng kamote: sa proyektong suportado ng PCARRD sa Paniqui, Tarlac, ang talbos at dahon ng kamote ang pangunahing pakain sa mas maayos na sistema ng pagpapataba, at mas lumaki ang dagdag-timbang kada araw kumpara sa dati.

Silage: imbak na pakain para sa tag-araw

Ang silage ay tinadtad na sariwang pakain, kadalasan mais, na siniksik nang walang hangin para mag-ferment at tumagal nang ilang buwan. Malaking tulong ito kapag kulang ang damo.

Batay sa mga materyal ng PCC at PCAARRD tungkol sa corn silage:

Karaniwang inaani ang mais na pang-silage sa mga 75 hanggang 80 araw, kapag mga two-thirds milk line na ang butil.
Tadtarin nang pino, isiksik nang mabuti sa plastic na sako, silo bag o hukay, paalisin ang hangin at isara nang mahigpit. Ang naiwang hangin ang sanhi ng amag.
Kadalasang handa na ang silage pagkatapos ng mga 3 linggo ng fermentation.
Ang magandang silage ay madilaw-dilaw na berde at may matamis at kaaya-ayang asim na amoy. Huwag ipakain ang inamag o mabahong silage.

Ipakilala nang dahan-dahan ang silage, at kapag nabuksan na ang sako, ubusin agad bago masira.

Molasses at urea-molasses mineral block (UMMB)

Ang molasses (pulot mula sa tubo) ay matamis na pinagkukunan ng enerhiya. Pinapasarap nito ang tuyong pakain gaya ng dayami at nagdadagdag ng lakas.

Ang urea-molasses mineral block ay matigas na dilaan na gawa sa molasses, urea, mineral at pandikit. Ang urea ay nagbibigay ng nitrogen sa mga mikrobyo sa rumen para gumawa ng protina, kaya nakakatulong sa bakang mahina ang kinakaing roughage.

Ingat sa urea: basahin ito

Puwedeng mamatay ang baka kapag nakakain ng sobrang urea nang sabay-sabay. Ayon sa gabay ng FAO:

Ibigay lang ang block sa ruminant (baka, kalabaw, kambing, tupa). Huwag sa baboy o kabayo.
Gamitin bilang dagdag lang, hindi pangunahing pakain. Kailangang may sapat na damo sa tiyan ng hayop.
Huwag ibigay sa sobrang payat at gutom na hayop na walang laman ang tiyan.
Ipakilala nang dahan-dahan sa loob ng 1 hanggang 2 linggo, simula sa 2 hanggang 4 na oras lang kada araw.
Dapat matigas ang block. Kapag malambot o basa, nakakakain ng sobra ang hayop. Ilayo sa ulan.
Ang inaasahang kain ng baka ay mga 400 hanggang 800 gramo ng block kada araw.
Huwag kailanman iwan ang urea na abono o urea na tinunaw sa tubig kung saan maaabot ng hayop. Maraming kaso ng pagkalason ay galing sa uhaw na hayop na uminom ng tubig na may urea.

Mga senyales ng pagkalason: hirap huminga, nanginginig, sobrang naglalaway, pasuray-suray at kumakabag, minsan sa loob ng mga 20 minuto. Tumawag agad sa beterinaryo. Binabanggit ng FAO ang pagpapainom ng tinunaw na suka bilang paunang lunas, pero gawin ito sa gabay ng beterinaryo.

Kung hindi sigurado, bumili na lang ng yari nang block sa mapagkakatiwalaang supplier at sundin ang label.

Concentrate

Ang concentrate ay pakaing siksik sa enerhiya o protina: darak, copra meal, mais, commercial na feeds para sa baka, at iba pa. Pinapabilis nito ang pagbigat pero mas mahal.

Magsimula sa kaunti at dahan-dahang dagdagan sa loob ng isa o dalawang linggo.
Dagdag sa damo ang concentrate, hindi kapalit.
Kuwentahin kung sulit: ikumpara ang dagdag na gastos sa concentrate sa dagdag na kilong nakukuha mo.

Tubig, asin at mineral

Bigyan ng malinis na inumin sa lahat ng oras. Kumakaunti ang kain at bumabagal ang paglaki kapag kulang sa tubig.
Maglagay ng asin at mineral mix o mineral block, lalo na kung puro dayami o damo mula sa mahinang lupa ang kinakain.
Linisin nang regular ang labangan at lalagyan ng tubig.

Isang simpleng halimbawang rasyon

Ang talaan sa ibaba ay halimbawa lang para makita kung paano nagtutugma ang mga pakain para sa feeder na mga 250 kilo sa bakuran. Hindi ito pormula. Ang dami ay depende sa timbang ng baka, sa feeds na meron ka, at sa payo ng agriculture office o nutritionist.

Pakain	Halimbawang dami kada araw	Gamit
Sariwang tinadtad na napier o guinea grass	Karamihan ng pakain, ibigay nang sapat	Pangunahing roughage
Sariwang ipil-ipil o nilantang kakawate	Ilang kilo, pinakamaliit na bahagi ng pakain	Protina
Dayami o corn stover	Dagdag na roughage kapag kulang ang damo	Pampabusog
Darak o ibang concentrate	Kaunti, dahan-dahang dagdagan	Enerhiya para mas mabilis bumigat
Molasses	Kaunti, ihalo sa tuyong pakain	Pampasarap at enerhiya
Asin at mineral	Laging abot, gamit ang mineral block	Kalusugan
Malinis na tubig	Laging meron	Pinakamahalaga

Regular na timbangin ang baka at i-adjust. Kung maganda ang dagdag-timbang at malusog sila, epektibo ang rasyon mo.

Mga dapat tandaan

Damo at legume mula sa sariling bakahan ang dapat na pundasyon; ang concentrate ay pandagdag, hindi kapalit ng damo.
Gawing dagdag lang ang ipil-ipil; ayon sa Feedipedia, may problema kapag lumampas sa mga 30% ng pakain nang matagal. Ipakilala nang dahan-dahan at lantain ang kakawate.
Gamitin ang silage at tira-tirang pananim para malampasan ang tag-araw, at dagdagan ng legume o supplement ang mahinang roughage.
Nakamamatay ang urea. Gumamit ng matigas na block, ipakilala nang dahan-dahan, huwag ibigay sa gutom na hayop, at huwag iwan ang urea o tubig na may urea na abot ng hayop.
Laging magbigay ng malinis na tubig, asin at mineral, at magtanong sa Municipal Agriculture Office o beterinaryo para sa rasyong bagay sa bakahan mo.

Pangkalahatang impormasyon lamang ang gabay na ito. Nagbabago ang presyo, patakaran at programa, at iba-iba ang bawat farm. Kumonsulta sa inyong Municipal Agriculture Office o lisensyadong beterinaryo bago gumawa ng malaking desisyon.

Mga pinagkunan

Susunod na gabay →