Mga breed ng baka sa Pilipinas

Pag naglakad ka sa kahit anong oksyunan ng baka, iba-iba ang makikita mo: maliliit na kayumangging native, matatangkad na puting baka na may umbok at mahahabang tainga, at mapupulang crossbreed. Kapag alam mo kung ano ang tinitingnan mo, mas madali kang makakapili ng tamang baka para sa layunin mo at makakabayad ng tamang presyo. Heto ang simpleng gabay sa mga breed na pinakamahalaga sa magbabakang Pilipino.

Bakit mahalaga ang breed dito sa atin

Mainit at maalinsangan ang klima natin, maraming garapata at langaw, at mahaba ang tag-araw sa maraming lugar. Simple ang sabi ng gabay ng Department of Agriculture (DA) Region III: mas mabilis umangkop ang tropical breeds sa ating klima at pakain kaysa sa temperate breeds na galing sa malalamig na bansa. Kaya karamihan ng baka dito ay may dugong zebu (may umbok, pang-tropiko).

Native na baka ng Pilipinas

Ang native na baka ay ang mga lumang lokal na baka na ilang siglo nang nasa ating mga isla. May ilang lokal na uri na nakalista sa breed database ng FAO (DAD-IS), kabilang ang:

Ilocos – mula hilagang-kanlurang Luzon (may maliit at malaking uri)
Batangas – mula timog-kanlurang Luzon
Iloilo – mula Panay
Batanes Black – mula Batanes

Maliliit ang native. Ayon sa mga breed reference, mga 280 hanggang 300 kilo ang mature na inahin at mga 400 kilo ang bulugan. Kulay abo, kayumanggi, o mapusyaw na kayumanggi, minsan may puting batik. Ginamit ang mga ito sa pag-aararo, gatas, at karne.

Lakas: matibay, sanay sa lokal na kondisyon at simpleng pakain, at madaling hawakan ng maliit na magsasaka. Kahinaan: maliit at mabagal lumaki, kaya mas mababa ang final weight kumpara sa malalaking breed.

Tungkol sa “Batangas beef”

Sikat ang “Batangas beef,” pero paliwanag ng gabay ng DA Region III na maraming bakang ibinebenta sa Batangas ay galing talaga sa Mindoro, Masbate, at iba pang probinsya. Sumikat ang pangalan dahil sa magandang kalidad ng bakang pinataba sa Batangas gamit ang tradisyonal na paraan ng pagpapakain na tinatawag na supak. Kaya ang “Batangas beef” ay tungkol din sa paraan ng pagpapakain, hindi lang sa iisang breed.

Brahman

Ang American Brahman ang gulugod ng beef cattle breeding sa Pilipinas. Noong 1994, pinili ito ng DA bilang isa sa mga unang breed ng pambansang crossbreeding at upgrading program, dahil:

madaling umangkop sa tropiko at matibay,
magaling manginain (kaya sa damo),
mabuting ina at matagal mapakinabangan, at
kaya ang init at mga insekto.

Inirerekomenda rin ng gabay ng DA Region III ang Brahman sa pagpapataba dahil matibay ito sa maraming sakit at sa mainit na panahon. Madaling makilala ang Brahman: may umbok sa batok, maluwag ang balat, may lawlaw sa ilalim ng leeg, at mahahaba at nakalaylay ang tainga. Dito sa atin, madalas makita ang abuhin hanggang puting Brahman na gusto ng maraming magbabaka dahil malinis tingnan; sa gabay ng DA, inilarawan ang kulay nito na abuhin na may kaunting pula.

Sa isang pag-aaral ni Dr. Orville Bondoc ng University of the Philippines Los Baños (2008), binalikan ang ilang dekadang pag-import, pag-record ng performance, upgrading, crossbreeding, at artificial insemination ng Brahman sa bansa. Binanggit din dito ang “Bull 99,” isang community-based breeding program na naglapit ng American Brahman na bulugan sa maliliit na magsasaka.

Iba pang zebu breed na binanggit ng DA

Nakalista rin sa gabay ng DA Region III ang mga tropical breed na ito na inirerekomenda sa pagpapataba:

Ongole o Nellore – puti; ang lalaki ay abuhin ang ulo at leeg at maitim ang tuhod.
Indu-Brazil – karaniwang abuhin, kayumanggi, o pula.

Mga crossbreed

Sa crossbreeding, pinagsasama ang lakas ng dalawang breed: ang tibay ng zebu sa init at garapata, at ang mas mabilis na paglaki o mas magandang karne ng ibang breed.

Native × Brahman (upgrading): Kapag ginamitan ng Brahman na bulugan o semilya ang native na inahin, mas malaki ang guya pero sanay pa rin sa lokal na kondisyon. Matagal nang bahagi ng mga programa ng gobyerno ang upgrading na ito.
Simmental at Simbrah: Kasama ang Simmental sa 1994 breeding program ng DA, dahil binabagayan nito ang Brahman sa mas maagang paglaki, fertility, gatas, bilis lumaki, at magandang karne. Ang Simbrah ay Simmental × Brahman. Sa isang feedlot trial ng DA sa Malaybalay Stock Farm, Bukidnon, nadagdagan ang Simbrah ng mga 0.61 kilo kada araw kumpara sa mga 0.55 kilo ng Brahman. Hindi ito significant na pagkakaiba; mas malaki ang epekto ng pakain kaysa ng breed.
Wagyu × Brahman: Pinag-aralan na ito sa mga feedlot sa Pilipinas para sa premium at marbled na karne. Sa isang pag-aaral, maganda ang resulta kapag ang feeder ay hindi bababa sa 24 na buwan, wala pang 250 kilo pagpasok, at pinakain nang hanggang anim na buwan.

Mga dairy breed

Kung gatas ang target mo at hindi karne, ginamit ng DA program ang Holstein (pinakamaraming gatas, pero kailangan ng magandang management) at Sahiwal (zebu na pang-gatas, matibay sa garapata at init) pati ang mga crossbreed nila. Nag-import din ang National Dairy Authority ng Friesian-Sahiwal crossbreds para sa lokal na dairy. Ibang negosyo ang dairy, kaya kausapin ang National Dairy Authority kung gatas ang plano mo.

Mabilisang paghahambing

Uri	Laki	Tibay sa init at garapata	Pinakamagandang gamit
Native ng Pilipinas	Maliit	Napakaganda	Simpleng backyard, base para sa upgrading
Brahman	Katamtaman hanggang malaki	Napakaganda	Fattening at breeding, ligtas na all-around na pili
Native × Brahman	Katamtaman	Napakaganda	Backyard fattening at breeding
Simbrah at iba pang Brahman cross	Katamtaman hanggang malaki	Maganda	Fattening na may magandang pakain
Wagyu × Brahman	Katamtaman	Maganda	Premium beef, kailangan ng mas matagal at mas magandang pakain
Holstein, Sahiwal at crossbreed	Iba-iba	Sahiwal napakaganda, Holstein mas mahina	Dairy

Paano pumili: pang-fattening o pang-breeding

Para sa pagpapataba

Praktikal ang payo ng gabay ng DA Region III sa pagpili ng feeder:

Breed: pumili ng tropical breed o crossbreed na kaya ang init.
Kasarian: mas madaling alagaan at mas mabilis bumigat ang steers (kinapong lalaki) kaysa sa dumalagang babae.
Edad: matipid sa feeds ang dalawa hanggang tatlong taong gulang; mas mura ang mas bata at magaan, pero mas matagal at mas mataas na klase ng feeds ang kailangan.
Kalusugan: piliin ang masigla at alerto, maganda ang mata at makinis ang balat; iwasan ang magaspang ang balat o may kapansanan, at siguraduhing bakunado.

Tandaan: madalas, mas mahalaga ang tamang pakain kaysa sa breed.

Para sa pagpapaanak

Pumili ng inahing mabuting ina, madaling mabuntis, at matibay sa init. Subok na ang Brahman at native × Brahman sa kondisyon natin.
Gumamit ng magandang bulugan o AI para gumanda ang lahi ng kawan mo sa paglipas ng panahon. Magtanong sa Municipal o Provincial Agriculture Office tungkol sa AI services at breeding programs ng gobyerno.
Bumili sa mapagkakatiwalaang breeder farm, ayon sa payo ng DA.

Mga dapat tandaan

Ang tropical (zebu) breeds at mga crossbreed nito ang pinakabagay sa init, garapata, at pakain dito sa atin.
Maliit pero matibay ang native (Ilocos, Batangas, Iloilo, Batanes), at magandang base para sa upgrading.
Brahman ang pangunahing improved beef breed dito, dahil kaya nito ang init at insekto at magaling manginain.
Nadadagdagan ng laki o ganda ng karne ang mga crossbreed tulad ng native × Brahman, Simbrah, at Wagyu × Brahman, pero pakain pa rin ang pinakamahalaga.
Sa fattening, pumili ng malusog na steer na 2–3 taong gulang na may tropical na dugo; sa breeding, mag-focus sa inahing madaling mabuntis at mabuting ina, at sa magandang bulugan o AI.
Humingi ng tulong sa Agriculture Office o beterinaryo sa pagpili at paghahanap ng baka.

Pangkalahatang impormasyon lamang ang gabay na ito. Nagbabago ang presyo, patakaran at programa, at iba-iba ang bawat farm. Kumonsulta sa inyong Municipal Agriculture Office o lisensyadong beterinaryo bago gumawa ng malaking desisyon.

Mga pinagkunan

Susunod na gabay →