Paano magsimula ng negosyong baka sa Pilipinas

Marami sa atin ang nangangarap magkaroon ng sariling bakahan. Magandang pagkakakitaan ang baka, para na rin itong ipon na “may apat na paa,” at napapakinabangan pa ang dayami, tangkay ng mais, at iba pang tira sa bukid. Pero malaking puhunan din ang baka, at mahal ang magkamali. Kaya basahin muna natin ang mga basic bago bumili ng kahit isang ulo.

Karamihan ng baka sa Pilipinas, nasa maliliit na magsasaka

Hindi mo kailangan ng malaking rancho para makapagsimula. Ayon sa Philippine Statistics Authority (PSA), nasa 2.5 hanggang 2.6 milyong ulo ang baka sa bansa nitong mga nakaraang taon, at karamihan ay nasa maliliit na farm. Sa report ng PSA para sa Abril–Hunyo 2023, mga 81% ng baka ay nasa smallhold farms, mga 15% sa semi-commercial, at mga 4% lang sa commercial farms.

Ibig sabihin, ang karaniwang magbabaka sa atin ay may ilang ulong nakatali sa likod-bahay o pinapastol sa pilapil. Okay na okay na simula ’yan.

Backyard o commercial?

	Backyard / smallhold	Commercial
Dami ng baka	Ilang ulo	Dose-dosena hanggang daan-daan
Pakain	Itinatali sa damuhan, ginagapas na damo, tira sa bukid	Pastulan, planadong rasyon, silage, concentrates
Kulungan	Simpleng silungan o kural malapit sa bahay	Pens, feeding trough, patubig, rampa sa pagkarga
Trabahador	Pamilya	May mga tauhan
Pinakamalaking risk	Isang ulo lang ang magkasakit o mawala, malaking lugi na	Presyo ng feeds at ng baka, sakit na kumakalat sa malaking kawan

Maraming matagumpay na magbabaka ang nagsimula sa backyard, natuto, nag-record nang maayos, saka lumaki.

Tatlong klase ng negosyong baka

1. Pagpapaanak (cow-calf o breeding)

Mag-aalaga ka ng inahin (at bulugan, o gagamit ng artificial insemination o AI) at ibebenta o palalakihin ang mga guya. Pangmatagalan ito: mga siyam na buwan nagbubuntis ang baka, at matagal pa bago maibenta ang guya. Mabagal ang balik ng pera, pero ang magandang inahin ay nanganganak taon-taon. Kailangan mo ng mas malawak na lupa o tuloy-tuloy na supply ng damo, at kailangan mong matutunan ang paglalandi, panganganak, at pag-aalaga ng guya.

2. Pagpapataba (fattening o feedlot)

Bibili ka ng payat na “feeder” na baka, pakakainin nang maayos nang ilang buwan, saka ibebenta nang mas mabigat. Ayon sa gabay ng Department of Agriculture (DA) Region III, ang backyard fattening ay pagbili ng malusog na baka, pagpapataba nang mga 120 hanggang 180 araw, at pagbebenta, na ang target na timbang ay mga 275 hanggang 325 kilo pagkalipas ng mga anim na buwan. Mas mabilis ang ikot ng pera dito, pero ang kita mo ay nakadepende sa:

presyo ng nabiling feeder,
gastos sa feeds, at
presyo kada kilo liveweight pagbenta mo.

Iba-iba ang bilis ng pagbigat depende sa baka, breed, at pakain. Halimbawa, sa isang trial ng DA sa Bukidnon na inilathala sa PCARRD Highlights, ang Brahman at Simbrah na steers ay nadagdagan ng mga 0.55 hanggang 0.61 kilo kada araw sa rasyong may silage. Gabay lang ang mga numerong ito, hindi garantiya.

3. Pagbibiyahe (trading)

Bibili ka ng baka (madalas sa oksyunan o diretso sa magsasaka) at ibebenta ulit, minsan sa maikling panahon lang. Hindi kailangan ng malaking lupa, pero kailangan mo ng kaalaman sa merkado, maaasahang kakilala na buyer at seller, at matalas na mata sa pagtantya ng timbang at kalusugan ng baka. May risk din kapag bumagsak ang presyo habang hawak mo pa ang baka.

Marami rin ang pinagsasabay, halimbawa may ilang inahin habang may batch ng pinapatabang steers.

Lupa at pakain

Damo ang pangunahing kinakain ng baka. Ayon sa gabay ng DA Region III, kumakain ang baka ng mga 2.5% ng timbang nito kada araw (dry matter). Kaya ang 300 kilong baka ay kailangan ng mga 7 hanggang 8 kilong tuyong pakain araw-araw, at mas marami pa kung sariwa at basang damo.

Kung ilang baka ang kaya ng isang ektarya, depende sa klase ng pastulan. Sa isang pag-aaral sa Pilipinas na binuod ng SEARCA, ang mga farm ay may mga 0.7 hanggang 3.3 animal units kada ektarya, at mas marami ang kaya ng improved na pastulan. Kung maliit ang lupa mo, puwede pa rin basta:

magtanim ng magandang damo (gaya ng Napier) para sa cut-and-carry o gapas-bigay,
gamitin ang tira sa bukid tulad ng dayami, tangkay ng mais, at copra meal, na inirerekomenda ng DA, at
ikulong ang baka at dalhan na lang ng pakain.

Siguraduhin ding may malinis na tubig buong taon.

Usapang puhunan

Nagbabago ang presyo depende sa lugar at panahon, kaya hindi kami maglalagay ng eksaktong halaga dito. Ang gawin mo, ilista at alamin ang presyo ng mga ito sa lugar ninyo bago bumili:

Baka: presyo ng feeder o inahin (sabi ng DA, madalas mas mura ang baka tuwing tag-araw, Enero hanggang Abril).
Kulungan: silungan, bubong, labangan ng pakain at tubig, bakod.
Feeds: damo (tanim o binibili), concentrates, asin at minerals.
Kalusugan: purga, bakuna, bitamina, at bayad sa beterinaryo.
Biyahe: paghakot ng baka papunta sa farm at sa merkado.
Trabaho: oras mo o bayad sa katulong.
Reserba: perang nakatabi kung sakaling magkasakit ang baka o bumaba ang presyo.

Alamin ang kasalukuyang presyo sa pinakamalapit na oksyunan at sa Municipal Agriculture Office. Tanungin din ang ibang magbabaka kung magkano talaga ang gastos nila. Mas maaasahan ang totoong numero ng kapitbahay kaysa sa nababasa online.

Mga unang hakbang

Pumunta sa Municipal o Provincial Agriculture Office. Magtanong tungkol sa training, mga programa sa paghahayupan, at sa beterinaryo ng bayan. May mga cattle fattening training din ang Agricultural Training Institute (ATI) na tumatalakay sa pagpili ng breed, kulungan, pakain, damo, kalusugan, record keeping, at kita.
Bumisita sa mga farm. Kausapin ang mga magbabaka sa inyo. Tingnan kung paano sila magpakain, magkulong, at magbenta.
Pumili ng negosyo (breeding, fattening, o trading) ayon sa lupa, pera, at oras mo.
Ihanda muna ang pakain at tubig bago bumili ng baka.
Magsimula nang maliit, mga dalawa hanggang limang ulo, at matuto muna.
Bumili ng malusog na baka sa mapagkakatiwalaang source. Hanapin ang masigla at alerto, maganda ang mata at makinis ang balat, at itanong kung bakunado.
Mag-record mula unang araw: timbang at presyo nang bilhin, gastos sa feeds, gamot, at timbang at presyo pagbenta.

Mga karaniwang pagkakamali ng baguhan

Pagbili ng may sakit o stressed na baka para makatipid. Mas malaki ang lugi kapag nagkasakit o namatay.
Paghahalo agad ng bagong dating sa dating alaga. Payo ng DA na ihiwalay muna ang bagong dating para hindi kumalat ang sakit.
Kulang ang pakain, lalo na sa tag-araw.
Hindi pagpupurga at hindi pagkontrol sa garapata. Inirerekomenda ng DA ang fecal exam para malaman ang tamang pampurga, at pag-spray laban sa parasites.
Sobrang lagay ng pakain sa labangan, kaya nabubulok, at hindi paglilinis ng dumi. Pareho itong nakakabawas ng gana at timbang.
Magaspang na paghawak at pagbiyahe, na nagdudulot ng stress, pilay, at pagbaba ng timbang.
Hindi alam ang sariling numero. Kung walang record, hindi mo malalaman kung kumikita ka talaga.
Sobrang bilis na pagpapalaki bago pa handa ang kaalaman, pakain, at merkado.

Mga dapat tandaan

Karamihan ng baka sa Pilipinas ay nasa maliliit na farm, kaya normal at matalino ang magsimula nang maliit.
Pumili ng negosyong bagay sa iyo: mabagal pero pangmatagalan ang breeding; mas mabilis ang fattening pero nakadepende sa presyo ng feeder, feeds, at bentahan; kailangan ng galing sa merkado ang trading.
Siguraduhin muna ang pakain at tubig bago bumili. Mga 2.5% ng timbang ng baka ang kinakain nitong tuyong pakain araw-araw.
Nagbabago ang presyo, kaya laging alamin ang kasalukuyang presyo sa inyo at magtabi ng reserba.
Makipag-ugnayan sa Municipal Agriculture Office at beterinaryo, bumili ng malusog na baka, at mag-record mula unang araw.

Pangkalahatang impormasyon lamang ang gabay na ito. Nagbabago ang presyo, patakaran at programa, at iba-iba ang bawat farm. Kumonsulta sa inyong Municipal Agriculture Office o lisensyadong beterinaryo bago gumawa ng malaking desisyon.

Mga pinagkunan

Susunod na gabay →